We trekken ons terug in onze veilige bubbel. Social media leveren nieuws dat je wil horen. Verliezen we het vermogen elkaar te bereiken en te begrijpen? Tijd om wat bubbels door te prikken, andere taal aan te boren en nieuwe solidariteit te zoeken.

De grenzen van mijn taal zijn de grenzen van mijn wereld

Want met taal veranderen we de wereld

Woord van de week


Buitenissige bonussen bij een pensioenfonds? Onmogelijk!

Buitenissige bonussen bij een pensioenfonds? Onmogelijk!

Echt gebeurd is geen excuus, stelde schrijver Gerard Reve ooit. De werkelijkheid is veel te ongeloofwaardig om als uitgangspunt te dienen voor fictie. Stel dat je een roman zou schrijven over een adviseur bij een pensioenfonds, die buitenissige bonussen in de wacht weet te slepen. Onmogelijk, zou de lezer denken. Ook al zou het waar gebeurd zijn, schrijver, maak er een bankier van. Wij, de lezers, geloven niet dat er zo met onze oudedagsvoorziening gesold wordt.

Woorden die ook onderzocht zijn

  • Administratie

    Zou u denken dat ‘administratie’ ooit een religieuze term was? Toch wel? Op de prachtige site www.etymologiebank.nl lezen we dat in de vijftiende eeuw administracie ‘bediening van de sacramenten’ betekende. Daarna werd het beheer en bestuur, onder invloed van het Amerikaans-Engels hoor je het ook wel gebruikt in de betekenis van regering. Maar als wij nu onze administratie niet op orde hebben, krijgen we geen problemen met Petrus aan de hemelpoort maar met de belastingdienst.
    Wordt onze taal een economische taal?

  • Gratis

    Gratis betekende vroeger ook gratis, in de betekenis van kosteloos. Toch is de betekenis flink in gevoelswaarde veranderd. Zoals zoveel woorden in onze taal is ‘gratis’ ontleend aan het Latijn, grātīs, wat zoveel betekent als ‘uit goedheid, als gunst’, en dus ‘zonder dat er iets tegenover staat, kosteloos’.
    Maar beseft de autobezitter dat hem een gunst wordt verleend als hij gratis kan parkeren om zijn boodschappen te doen? Of is gratis parkeren ergens anders aantrekkelijk om? “Gratis parkeren levert de winkelier gewoon meer omzet op”, zegt Hans van Tellingen van marktonderzoeksbureau Strabo. Trouw (09/03/18)
    Denken we alleen nog in termen van geld?

  • Resultaat

    Stamt van het Franse résultat en uit het Latijn resultare dat ‘terugspringen’ betekent. De woordenboeken noemen resultaat ‘al hetgeen ontstaat, wordt voortgebracht ten gevolge van een handeling, proces, gebeurtenis of werking.’ Vrij veel dus. Zo schrijft de Middelburgsche courant op 5 april 1783 over ‘het resultaat van Coalitie-onderhandelingen’ en zegt men een eeuw later “dat de resultaten van het onderwijs nog te wenschen overlaten.”
    Die resultaten laten natuurlijk nog steeds te wensen over, maar als we nu praten over de ‘Resultaten van 2017’ dan denkt u daarbij toch niet in eerste instantie aan ondermaatse leerlingen, maar vooral aan getallen?
    Is onze taal de dienstmaagd van de economie geworden?

  • Bonus

    Wist u dat bonus oorspronkelijk ‘goed’ betekent, zoals in het Frans bon? Later kreeg je voor de goede prestatie een ‘extraatje’ of een ‘meevallertje’.
    Zou je de 2,6 miljard dollar aan aandelen die Tesla-baas Elon Musk ontvangt als bonus nog een extraatje kunnen noemen? En dat terwijl de winst van Tesla nog altijd niet meevalt: “Tesla heeft in zijn bestaansgeschiedenis alleen nog maar verlies gemaakt en overleeft op geldinjecties van geldverstrekkers en aandeelhouders.”
    (de Volkskrant 10/03/18)
    De bonus van de brave werknemer werd de bespotte beloning van de grote graaier.
    Wat gebeurt er met onze taal?

  • Vooruitgang

    Vroeger, heel vroeger keerde alles terug. Toen ervoeren we de tijd nog als een cirkel. Sinds we onze tijd lineair beschouwen, dus opvatten als een lijn, spreken we over vooruitgang – achteruitgang is niet zo in de mode, maar is ook mogelijk.
    Vooruitgang is te meten als je een doel hebt. Om dat doel te halen gingen de paters op een missie, die bedrijven tegenwoordig moeten hebben. Maar die hedendaagse missie is niet meer genoeg: zonder visie heeft je missie veel minder kans van slagen. En die visie moet je concreet maken met bepaalde strategieën om uiteindelijk je doel te bereiken en aldus vooruitgang te boeken.
    “Nieuwe technologie creëert immers ook banen, maar dat gaat vaak om andersoortig werk waarvoor werklozen meestal niet zijn opgeleid. Dat wordt gestaafd door recent onderzoek van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) en de Universiteit Utrecht, waaruit blijkt dat in de afgelopen decennia technologische vooruitgang per saldo juist iets meer banen heeft opgeleverd dan er verloren gingen.” (Trouw 040418)
    Wie of wat bepaalt onze vooruitgang?

  • Strategie

    ‘Strategie’ was oorspronkelijk iets voor militairen: het is de wetenschap, de kunst of methode van oorlogsvoering. Een strategie is een plan waarmee doelstellingen kunnen worden gerealiseerd. Een strategie is meestal bedoeld voor de lange termijn. Om doelstellingen te bereiken zal er een keuze moeten worden gemaakt uit mogelijke wegen en middelen.
    Toen AkzoNobel een overname blokkeerde, zegde ze de aandeelhouders toe een deel van het bedrijf te verkopen. Dat loopt nog niet als gewenst. NRC Handelblad schrijft daarover op 08/03: “De onderneming mikt onder meer op een jaarlijkse omzetgroei van 4 procent en verhoging van de winstmarge van rond de 10 procent nu naar 15 procent in 2020. Deze strategie, inclusief de voorgenomen afsplitsing van de chemietak, was een reactie op de ongewenste overnamepoging van de Amerikaanse branchegenoot PPG.”
    Hebben zelfs onze militairen geen grip meer op hun taal?

  • Visie

    Wilde je in de Middeleeuwen inzage van bepaalde stukken krijgen, dan kon je het woord visio gebruiken. Later kwam visie te staan voor de kunstenaarsblik: een schrijver of een musicus moest een visie hebben, wilde zijn werk belangrijk zijn. Het woord werd ook wel gebruikt voor een visioen, een droombeeld, voorstelling, gedachtegoed.
    Zo gebruikte de schrijver van het Bijbelboek Spreuken het woord: ‘Als visie ontbreekt, verwildert het volk.’ De socialistische politicus Joop den Uyl varieerde hierop in de regeringsverklaring van zijn progressieve kabinet in 1973: ‘waar visie, waar uitzicht ontbreekt, komt het volk om’.
    Het lijkt erop dat de droombeelden tegenwoordig wat meer gestuurd worden door financiële motieven. “De manager coacht d.m.v. visie! […] Want ‘als visie ontbreekt, verwildert het volk’. Derhalve is uw visie uw belangrijkste investering!” (mymanager.nl/ 17-8-2005).
    Raakt u het zicht op onze taal kwijt?

  • Missie

    Je ziet ze lopen de paters tijdens een missie. Bloedheet donker Afrika, mannen met baard in zwarte of witte toga. Het woord ‘missie’ komt van het Latijnse missio, zending van God.
    Met de tijd seculariseerden de missies. Er ontstonden vredesmissies en handelsmissies. Je had een doel, daarna ging je op pad. Dat op pad gaan was je missie. Het doel was goud in het Zuid-Koreaanse Pyeongchang. En als dat lukt, zoals bij Ireen Wüst, dan is je ‘Olympische missie volbracht, nu nog de zevende wereldtitel allround’ (AD 080318).
    Hoeveel olympische missies er ook volbracht zijn, het woord ‘missie’ zingt zich langzamerhand wel los van het op pad gaan. Een missie is nu een hogere doelstelling geworden van een bedrijf of organisatie. Luister naar Amazon, dat Ring, een videodeurbellenmaker heeft opgekocht. Ring heeft als “missie” om “criminaliteit in wijken over de hele wereld terug te dringen”. (NRC Next 01-03-18) Maar zouden die videodeurbellen het bezorgers van pakjes van Amazon niet veel makkelijker kunnen maken? Of praten we dan over een geheime missie?
    Is het misschien ergens misgegaan met onze missies?

  • Doel

    Wist u dat ‘doel’ oorspronkelijk iets betekende als ‘zandhoop waarop men schiet’. De schutters die op dat oorspronkelijke doel oefenden, kom je in het Nederlands nog tegen op schilderijen uit de zeventiende eeuw, waar leden van de Doelen zich lieten portretteren. Later werd de naam gebruikt voor een gebouw waarin boogschutters oefenden: de Doelen, in Amsterdam een beroemd café, in Rotterdam een nog veel beroemder concertgebouw.
    De zandhoop werd een mikpunt, een oogmerk, doelwit, en ten slotte ook een voornemen, tegenwoordig vaak een goed of duurzaam voornemen. Roeland Lelieveld, oprichter van Africa Wood Grow, zei over zijn doel: “Het uiteindelijke doel is om binnen dertig jaar zeshonderd vierkante kilometer in Kenia te bebossen.” (Trouw 5-03-18)
    Zo werd een Hollandse zandhoop een Afrikaans bos.
    Wat gebeurt er met onze taal?